Kontrolli në Tiranë, 15 klinika pa liçensë.


Mbetjet e rrezikshme, asnjë penalizim.
Vëzhgimi i Urdhrit të Mjekut në 151 klinika dhe laboratorë stomatologjikë.
Nga Sonila Mlloja Cemurati, Gazetare TVSH.

Monitorimi i standartevimagese të ushtrimit të profesioneve mjekësore është një nga detyrat kryesore të urdhrave përkatës të profesionistëve, duke mbajtur gjithmonë në fokus pacientin dhe ruajtur dinjitetin profesional të mjekut. Por nëse do të shohim se si monitorohet tregu stomatologjik në vend nga Urdhri i Mjekut do të kuptojmë se kjo detyrë është realizuar në më të shumtën e kohës në mënyrë pasive dhe shumë pak në mënyrë aktive. Pra e thënë ndryshe, duke qëndruar në pritje të ankesave të pacientëve dhe jo nëpërmjet organizimit të  kontrolleve e verifikimeve me specialistë të zgjedhur të fushës. Këtë e pranojnë dy drejtuesit kryesor të Urdhërit të Mjekut, ai i përgjithshëm Dr.Dine Abazaj dhe ai  për Rajonin e Tiranës, Dr. Faik Toska, të cilët thonë se e gjithë kjo ka ardhur si pasojë e mungesës së kapaciteve në specialistë dhe infrastrukturë.

Nëse do të bësh një kërkim në google të klinikave dentare në Shqipëri, do të dalin me qindra të tilla që reklamojnë me shkrim dhe video shërbimet e tyre me një potencial teknologjik bashkëkohor dhe standarte trajtimi të avancuara. Edhe nëpër stacione të ndryshme televizive nuk ka ditë të mos ndeshesh me reklamat e disa prej tyre “të gatuara” gjithë shkëlqim. Por nëse do t’i drejtohesh të dhënave më të fundit të nxjerra nga Urdhri i Mjekut mbi këto klinika, do të kuptosh që ky standart mbetet tipar vetëm  i disa dhjetra klinikave, sepse në pjesën dërmuese shihet një tjetër realitet.

Kontrolli, 15 klinika pa licensë.

Nga një kontroll që Urdhëri i Mjekut ushtroi në 151 kabinete stomatologjike vetëm në rajonin Tiranës në Maj të këtij viti, rezultoi se 15 klinika punonin në mënyrë abuzive pa liçencë duke qënë kështu jo vetëm jashtë kontrollit por edhe burim spontan problemesh shëndetësore. Gjithashtu në 20% të klinikave, u konstatua se punohet pa kartela mjeksore për pacientët apo pa u mbështetur në një rregjistër të thjeshtë, çka përbën kundravajtje me standartet e miratuara nga Ministria e Shëndetësisë dhe parimet e Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Mjeksore.

Në kundravajte më këtë Kod, është konstatuar se shumë klinika, nuk marrin konsentin e pacientit, (miratimit pas informimit) për ndërhyrjet që u bëhet atyre. Vetëm 45 klinika ose 35% në rajonin e Tiranës e ushtrojnë si metodë pune marrjen e këtij miratimi, ndersa në 80 të tjera apo 54% ky miratim nuk merret. Por pse ndodh kjo? Justifikimet e mjekëve për këtë mangësi në komunkim me pacientin janë nga më të ndryshmet, që nga indiferenca e deri tek frika në kuadrin e konkurrencës dhe largimit të pacientëve në momentin që u sqarohen rreziqet dhe u kërkohet konsenti (miratimi) i informimit. Kjo gjë ka sjellë jo në pak raste përplasje mes tyre, duke i bërë stomatologët të pabesueshëm profesionalisht në sytë e pacientëve dhe jo rrallë here, objekt i gjykimeve disiplinore.

Mbetjet e rrezikshme, kërcënim serioz.

Mbetjet e rrezikshme të klinikave dentare janë një tjetër kërcënim real dhe krejtësisht jashtë kontrollit.  Nga një vëshgim i kryer në 151 kabinete apo klinika stomatologjike të Rajonit të Tiranës, vetëm 17 prej tyre i largojnë mbetjet e rrezikshme që prodhojnë (si mjetet shpuese, dhëmbë apo dhëmballë të hequra, lëndë kimike, doreza etj) mbi bazën e një kontrate të rregullt me firmën e liçencuar për këtë problem, sipas legjislacionit në fuqi. Të gjithë të tjerët i hedhin mbetjet e rrezikshme  te kontenieri më i afërt i mbetjeve urbane, që shërben për qytetaret, duke i kthyer këto pika grumbullimi në potenciale të rrezikshme kontaminimi në çdo rast kur ato trazohen nga indivdë të vetpunësuar në selektimin e mbeturinave. Këto klinika nuk janë penalizuar asnjeherë për shkeljen e rregullores se administrimit të mbetjeve të rrezikshme spitalore.

Urgjencat, problematike dhe në privat.

Sipas kontrollit të ushtruar nga Urdhri i Mjekut, urgjencat stomatologjike janë përballuar spontanisht nga shërbimet private, të cilat nuk kanë kontrata shërbimi. Megjithëse kjo problematikë shprehet nga stomatologët, në 107 kabinete e klinika të monitoruara, edhe pse është konstatuar pajisja me kutinë e preparateve të nevojshme të urgjencës, brenda saj janë vërejtur mungesa të inventarit si dhe ekzistenca e ampulave të skaduara, mungesë të oksigjenit, të kanjulave etj. Ajo që vlerësohet shqetësuese është se ndër stomatologët e kontrolluar konstatohet mungesë e përgatitjes profesionale për të përballuar një urgjencë. Në 42 klinika e kabinete, domethënë 28% e objekteve të kontrolluara, nuk kanë asgjë në drejtim të përballimit të urgjencës stomatologjike.

Aparatet e rëntgenit.

Pajisja me aparate rëntgeni e klinikave apo kabineteve stomatologjike për kryerjen e grafisë së aparatit të gojës, është një tregues i rritjes së nivelit të punës dhe standardeve profesionale. Në 151 objekte të verifikuara para pak muajsh, 66 prej tyre ose 44% janë pajisur me aparate rëntgeni dixhitale. Përdorimi i aparateve të rëntgenit shërben edhe si një mënyrë efektive e kontrollit dhe dokumentimit të punës së kryer nga mjeku. Por sipas Urdhërit të Mjekut, këto aparate të instaluara funksionojnë jashtë rregullave për mbrojtjen e pacientëve dhe personelit mjekësor nga rrezatimi jonizues. Kjo përbën shkelje të normave mbi sigurinë në punë dhe mbrojtjes nga rrezatimi jonizues. Sipas kontrollit në terren është vërjetur se shumica e tyre funksionojnë pa qenë të pajisura paraprakisht me leje nga enti përkatës i Ndjekjes dhe Kontrollit të Njësive Bërthamore.

Sa e njohin dhe e zbatojnë ligjin stomatologët?

Nga kontrollet e ushtruara në klinikat private rezulton se mangësitë e konstatuara në ushtrimin e profesionit  kanë si shkak kryesor mosnjohjen, e për pasojë moszbatimin e  ligjeve dhe  udhëzimeve të Ministrisë Shëndetësisë dhe të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore. Mjaft akte, si ai që bën fjalë për standardet e akreditimit, për rregulloren e vitit 2012 “Mbi shërbimin e shëndetit oral në Republikën e Shqipërisë”, ai mbi aplikimin e kartelës mjekësore të unifikuar, mbi sistemin e referimit në stomatologji, janë problemet që vihen re më shumë në praktikën e punës së stomatologëve privatë. Këto konstatime, pavarësisht faktit se janë mbledhur në Rajonin e Tiranës, sipas Urdhrit të Mjekut, problemet e mësipërme janë prezent në mbarë vendin. Urdhri i Mjekut e ka dërguar këtë raport pranë Ministrisë së Shëndetësisë, por ende nuk është marrë asnjë masë për klinikat abuzuese.

“Edukimi në Vazhdim të ketë diferencime”


Nga : Prof. Dr. Ali Refatllari

refatllariEdukimi mjekësor i vazhdueshëm është një proces shume i rëndësishëm për të përditësuar njohuritë mjekësore të personelit të lartë në fushën përkatëse që ata mbulojnë. Ai është një nga shtyllat e sigurimit të kualitetit në kujdesin mjekësor. Ai mund të realizohet në forma të ndryshme që nga tavolinat e rrumbullakëta, pjesëmarrja aktive dhe pasive në konferenca dhe kongrese, publikime në revista kombëtare dhe ndërkombëtare, programe edukimi on –line, etj. Sigurisht, që programet e edukimit të vazhdueshëm drejtohen dhe udhëhiqen nga institucione që kanë kapacitetin e duhur intelektual dhe institucional si Universiteti, Fakultetet, Shoqatat Profesionale Mjekësore, etj.

Në shume vende të Evropës dhe USA kërkohet edukimi i vazhdueshëm i formalizuar në orë ose kredite për të ruajtur licencën profesionale. Në vendin tonë edukimi i vazhdueshëm zbatohet prej shumë vitesh por kërkimi i detyrueshëm institucional ka filluar vetëm vitet e fundit me organizimin e Qendrës Kombëtare të Edukimit të Vazhdueshëm (QKEV). Në këndvështrimin tim edukimi i vazhdueshëm në vendin tonë duhet të ketë një rol principal dhe shumë të rëndësishëm për përditësimin e njohurive bashkëkohore. Shkenca mjekësore dhe sidomos ajo e aplikuar ka një ecuri marramendëse dhe vetëm format e organizuara të edukimit të vazhdueshëm krahas atyre individuale do të bëjnë të mundur trajtimin modern të të sëmurëve sipas standardeve që kërkon koha. Krahas vullnetarizmit format e detyruara institucionale janë të domosdoshme për të realizuar këtë proces.

Jam i mendimit që roli i QKEV duhet forcuar dhe lartësuar duke përfshirë në gjirin e tij personalitete të shquara në fushën e shkencës mjekësore, përfaqësues të Ministrisë së Shëndetësisë, UMT dhe fakultetet përkatëse të tij, përfaqësues të shoqatave mjekësore aktive, përfaqësues të Urdhrit të Mjekut, etj. Bazuar në kreditet e fituara realizohet akreditimi i personelit të lartë mjekësor nga QKEV . Referuar programit të ricertifikimit të QKEV cikli i parë ka filluar në Janar 2010 dhe përfundon në dhjetor 2014. Numri minimal i krediteve që kërkohet është 150 për 5 vite. Jam i mendimit që për akreditimin e mjekëve, stomatologëve dhe farmacistëve , të ketë një lloj përshkallëzimi në vartësi të kushteve që ushtrojnë ata profesionin. Nuk mund të vlerësohen me të njëjtin kriter mjekët që punojnë në Qendra Spitalore Universitare me ata që ushtrojnë aktivitetin në një qendër shëndetësore rurale. Mundësitë teorike dhe praktike të përditësimit të njohurive janë krejtësisht të pabarabarta në këto nëngrupe profesionistesh.

Do ti sugjeroja drejtuesve të QKEV të kenë parasysh vlerësimin kuantitativ dhe kualitativ të profesionistëve në vartësi të kushteve reale diagnostike, mjekuese, që ata zotërojnë duke bërë një lloj diferencimi. Kjo do të thotë që të rriten kërkesat për mjekët e Qendrave Spitalore Universitare në krahasim me ata të qendrave të ndryshme shëndetësore. Procesin e ricertifikimit të mjekëve të bazuar në kreditet që ata fitojnë me forma të ndryshme të edukimit në vazhdim e konsideroj shumë pozitiv si një mekanizëm që do ti shërbejë shumë rritjes cilësore të përditësimit të njohurive shkencore të personelit mjekësor në shërbim të jetës së pacientit.

“Materialet dentare vetëm me çertifikatë origjine”.


Flet zv/ministrja e Shëndetësisë Milva Ekonomi: Do të vendosim standarde dhe kontroll në të gjithë territorin.
Nga Alma Demiraj, gazetare, Top Channel.

milva_ikonomiDuke pranuar situatën problematike të shërbimit stomatologjik në vend, autoritetet shëndetësore premtojnë se materialet dentare do të jenë të çertifikuara dhe se do të vendoset kontroll në këtë shërbim në të gjithë territorin e Republikës së Shqipërisë. Kështu deklaron zv/ministrja e Shëndetësisë, znj. Milva Ekonomi, në një intervistë për “Dua Shëndet”.

Klinikat stomatologjike janë tërësisht jashtë kontrollit përsa i  përket materialeve që përdorin për pacientët. Ato përdorin  materiale me kosto të lirë por që përmbajnë lëndë toksike. A jeni  në dijeni të kësaj situate dhe çfarë do të bëhet për këtë?

“Ky shqetësimi juaj është i drejtë, por më duhet të sqaroj, se  pikërisht për këtë arsye në programin qeverisës thuhet: “Shërbimi  dentar ofrohet nga ofrues jopublikë, jashtë vëmendjes së    nevojshme të shtetit. Do të vendosen standarde profesionale në  ofrimin e këij shërbimi, do të garantohet siguria e materialeve  mjekësore dentare ……”

Ndaj në korrik të këtij viti u miratua ligji Nr. 89/2014 “ Për Pajisjet Mjekësore”  i cili ka si objektiv ruatjen  dhe përmirësimin e  sigurisë dhe shëndetit të pacientëve, përdoruesve dhe palëve të treta, si dhe ruajtjen e niveleve të efekshmërisë së pajisjeve dhe materialeve  mjekësore. Ky ligj synon përmirësimin e situatës kaotike në të cilin ndodhet tregu i pajisjeve dhe materialeve mjekësore në vend, plotësimin e mungesave të informacionit lidhur me origjinën, cilësinë, pronësinë, administrimin, dhe përputhshmërinë me Direktivat e BE-së, dhe rrjedhimisht, duke rritur sigurinë për shëndetin e pacientëve.Eshtë krijuar tashmë Inspektoriati Shtetëror Shëndetësor i cili aktualisht është në detyrë dhe do të kontrollojë funksionimin e shërbimit dentar në të gjithë Republikën e Shqipërisë. Regjistrimi i pajisjeve dhe materialeve mjekësore do të ndjekë kërkesat e vëna në ligj mbi çertifikatën e origjinës ose kërkesat e Praktikës Prodhuese Të Mirë (GMP). Ngjarje të tilla do të jenë te palejueshme në të ardhmen”.

Në vend ka plot klinika dhe laboratorë që nuk jane të licensuar për të ushtruar aktivitetin. Urdhri i mjekut ka raportuar për 15 klinika të tilla vetëm në Tiranë. Përse janë lejuar dhe cila do të jetë ndëryrja e Ministrisë së Shëndetësisë në këtë rast?

“Ushtrimi i këtij aktiviteti njeh tre momente të rëndësishme; aftësinë profesionale që ka mjeku stomatollog për të ushtruar profesionin, të cilën ai e përfiton si titull personal nga Urdhri i Mjekut, marrjen e licensës për ushtrimin e aktivitetit në një mjedis të caktuar që e lëshon Qendra Kombëtare e Liçensave dhe njohjen e veprimtarisë ekonomike të fushës së shërbimeve stomatollogji, që e lëshon Qendra Kombëtare e Regjistrimit. Në Tiranë ushtrojnë aktivitetin e “Klinikës Dentare“  mbi 1600 mjekë stomatologë të licensuar. Urdhri i Mjekut në fakt midis informacionit që jep në Ministri dhe atij që raporton në shtyp ka një diferencë prej 10 klinikash, të cilat përbejnë nga 0,9%-0,3% të numrit total të klinikave në Tiranë. Me aktualizimin e Inspektoratit Shtetëror Shëndetësor besojmë që ky problem do zgjidhet shumë shpejt.

Mjekët e shërbimit infektiv raportojne rritje të numrit të rasteve me hepatit B dhe C, ku nuk përjashtohet si shkak dhe manipulimi me dhëmbët. Cilat janë masat që ka marrë MSH për kontrollin e shërbimit stomatologjik? 

“Në fakt nuk ka një informacion të saktë dhe as të vërtetuar mbi këtë situatë. Gjithsesi dua të ndaj informacion që sipas ISHP, në Shqipëri klinikat dentare nuk janë burimi primar i përhapjes së hepatit B dhe C. Por pavarësisht kësaj Ministria e Shëndetsisë po punon për:

1) Rishikimin e rregullores së shërbimit dentar dhe njohjen e saj nga të gjitha strukturat e shërbimit dentar.

2) Ristrukturimin e inspektimit stomatologjik dhe procedurës së tij.

3) Sistemimin e edukimit në vazhdim që prek dhe mjekët stomatologë. Përmbushja e numrit të caktuar të krediteve lidhet me rifreskimin e njohurive si edhe me ato në fushën e kontrollit të infeksioneve.

5. Hartimin e Vendimit të Këshillit të Ministrave (për mbrojtjen e punëmarrësve nga agjentet biologjik).

6. Përditësimi i ligjit për kontrollin e sëmundjeve infektive konform direktivave të BE-së, i cili do të fuqizojë kontrollin ndaj çdo burimi të mundshëm të sëmundjeve infektive.

Një prej shqetësimeve të importuesve për cilësinë e materialeve dentare lidhej me TVSH-në për këto materiale. Në fakt, është miratuar ligji për heqjen e TVSH-së për materialet e implantueshme, por importuesit thonë se ende nuk po e përfitojnë heqjen e TVSH-së?

“Në vëmendjen tuaj është miratuar ligji numër 92/2014  “Për tatimin mbi vlerën e shtuar në Republikën e Shqipërisë”,  ku  sipas Nenit 161, hyrja në fuqi të këtij ligji është 1 janar 2015”.

Çfarë do të rregullojë Urdhri i sapomiratuar i Stomtaologut, në këtë treg me kaq shumë problematika?

“Urdhri i Stomatologut ka qenë një njësi brenda Urdhrit të Mjekut, sot kjo njësi del e pavarur, për të forcuar rolin e mjekut stomatolog në ofrimin e shërbimeve dhe në forcim të këtij profesioni. Objektivi kryesor i Urdhrit të Stomatologut  është rregullimi i marrëdhënieve të kësaj bashkësie jo vetëm kundrejt shtetit por dhe në mbrojtje të popullatës nga kequshtrimi i profesionit të stomatologut dhe profesioneve të tjera që kanë lidhje me të. Ky Urdhër bën të mundur delegimin e kompetencave për dhënien e të drejtës së ushtrimit të profesionit të stomatologut dhe ndihmës stomatologut nga një trup profesionistesh me kontribut të theksuar në fushën stomatologjike dhe përmiresimin e edukimit të vazhduar dhe ngritjen profesionale të stomatologëve”.

Institucionet duhet të garantojnë cilësinë e gjenerikëve.


 jovan_basho“Dua Shëndet” sjell në vëmendje një debat mes profesionistësh të shëndetit për barnat gjenerike dhe ato patentë, në një kohë kur raportet e përdorimit të tyre po ndryshojnë në mënyrë drastike sot në Botë. Përshkrimi dhe përdorimi i barnave patentë përkundrejt atyre gjenerike, ka këndvështrime të ndryshme mes mjekësh të njohur, por thelbi i debatit ka të bëjë me sigurinë e barnave që qarkullojnë në Shqipëri dhe filtrat (sipas mjekëve, shpesh të munguar) që janë aktualisht në vendin tonë. Në Shqipëri, mjeku është i detyruar të përshkruajë barin gjenerik dhe pacienti përgjedh se cilin prodhim preferon, nëse do gjenerikun që ka çmimin më të lirë apo markën.
Por çfarë ndodh realisht me recetat që lëshohen në Shqipëri? Pse mjekët kanë tendencë të përshkruajnë barna patentë dhe pse pacientët por përsëpari vetë mjekët, janë skeptikë ndaj gjenerikëve? A ka kontroll për barnat gjenerike? Lexoni ‘Forumin Mjekësor’, me disa prej mjekëve më të njour në vend.

Nga : Prof. dr. Jovan BASHO

Shërbimi Hepatologji/Gastroenterologji në QSUT

Prof. Basho, si e shikoni debatin që ka lindur së fundmi ndërmjet Ministrisë së Shëndetësisë dhe kompanive farmaceutike lidhur me lejimin e importit paralel të barnave të parregjistruara dhe pjesëmarrjen e tyre në tendera për përdorim spitalor?

Kam dëgjuar për këtë nga burime jo zyrtare. Mendoj se kjo është një gjë që nuk duhet të mendohet, jo më të ndodhë, për më tepër në një shtet që përpiqet të integrohet në Europë, në të cilën këto veprime as që mund të imagjinohen. Kur në vendin tonë gjenden pafundësisht të regjistruara barna me origjina nga më të ndryshmet, e për të gjitha sëmundjet, ç’kuptim do të kishte të futen barna të paregjistruara? Kush do të përgjigjet për bioefektivitetin e tyre?

Për mua, në spitale mund të përdoren barna të paregjistuara, p.sh. kur bëhet fjalë për studime klinike (clinical trials) të fazës së tretë, duke marrë pjesë në studimet multicentrike të një bari përpara regjistrimit të tij, me lejën e kompanisë që e ka prodhuar, për të përfituar marrjen e barit falas, me kushtin paraprak të miratimit të legjislacionit përkatës, miratimit nga ana e Komitetit të Etikës dhe miratimit me shkrim nga i sëmuri (inform consent) pas sqarimit për efektin pozitiv të barit, mungesën e dukurive të rëndësishme anësore etj. Nga këto studime klinike kanë përfituar shumë shtete lindore si Bullgaria, Rumania etj., që kanë hartuar edhe legjislacionin për këtë problem. Në këtë drejtim mendoj se ne jemi të vonuar, e veçanërisht të sëmurët tanë do të përfitonin shumë nga kjo gjë, duke e bërë mjekësinë tonë sa me bashkëhohore e duke shtuar seriozitetin e punimeve e artikujve të shkruara nga ne, thjesht për faktin se do të ishin të bazuara në protokollet sa më aktuale të mjekimit.

Po ashtu barna pë paregjistruara mund të importohen edhe për sëmundje të rralla, kur për arsye nga më të ndryshme bari mjekues nuk gjendet në vendin tonë.

Cili është qëndrimi juaj për barnat xhenerike. Këto barna janë ekuivalente të barnave patentë, ndërkohë që kryesisht nga mjekët e QSUT, ka një tendencë për përshkrimin e barnave patentë, duke vënë shpesh mjekun e familjes përballë pacientit, i cili vjen me rekomandim për barin patentë.

Barnat xhenerike janë ato që zenë vendin kryesor, thjesht për arësye të kalimit të kohës së mbajtjes së barit si patentë nga kompania farmaceutike që e ka zbuluar dhe hedhur në përdorim për herë të parë. Në SHBA, regjistrohen çdo vit, mesatarisht 20-30 barna patentë nga FDA. Shumica e barnave që përdoren në këtë vend dhe kudo janë ato xhenerike. Sigurisht që bari xhererik është i njëjtë me atë patentë duke e parë çështjen jo vetëm nga ana teorike dhe dokumentare, por kryesisht nga cilësia dhe serioziteti në prodhim nga ana e prodhuesit si dhe e kontrollit të bioefektivitetit nga ana e institucioneve të ngarkuara për këtë qëllim në shtetin ku ky bar përdoret. Në këtë kuptim nuk ka fare rëndësi fakti në se bari është patentë apo xhererik, kur në përbërje të tij është formula kimike në fjalë, në përmbajtje dhe cilësinë e duhur. Kjo kërkon që njësia shtetërore që merret me kontrollin e cilësisë dhe bioefektivitetit të një bari të ketë në gjirin e saj laboratore cilësorë dhe specialistë të vërtetë për të analizuar me korrektësi shkencore çdo bar që do të përdoret në vend, analizim që duhet të përsëritet periodikisht. Në këtë kuptim dhe po u veprua kështu, për mjekët nuk ka fare rëndësi nëse bari do të jetë patentë apo xhererik, se brenda tij do të jetë formula e duhur dhe efekti farmakologjik i njëjtë.

Eshtë e vërtetë që nga mjekët e QSUT (edhe unë) ka një prirje për të rekomanduar barna patentë, thjesht për faktin se ato mbrohen nga përfaqësitë e kompanive të mëdha farmaceutike në vendin tonë, dhe janë të garantuara sa i takon efektit të tyre.

Nga ana praktike mjeku gjendet përballë tri elementëve shumë të rëndësishëm: 1. Të dijë të bëjë diagnostikim sa me të saktë e sa më të plotë. 2. Mbi këtë diagnozë të dijë të zgjedhë mjekimin e duhur e të efektshëm, duke shmangur ndërveprimet medikamentoze me barnat e ndryshme që i sëmuri mund të marrë për diagnoza të tjera që mund të ketë. 3. Të dijë të ndjekë në kohë efektin pozitiv të barit, me qëllimin e shtimit të mbijetesës së të sëmurit si dhe të diagnostikojë në kohën e duhur efektin negativ të tij. Suksesi i punës së mjekut është tërësisht i lidhur me dy çështjet e fundit, gjë që përcaktohet plotësisht nga cilësia e barnave të përdorura nga ana e tij.

Po ta shohim këtë çështje, duke u mbështetur në të vërtetën reale, problemi në diskutim, nga ana praktike përkëthehet kështu: I sëmuri vjen te mjeku dhe ky i fundit pas vizitës klinike, ekzaminimit laboratorik, imazherik etj., mendon për një diagnozë. Po marrim rastin kur diagnoza e vendosur nga mjeku është plotësisht e saktë. Mbi këtë diagnozë mjeku përshkruan mjekimin, të bazuar mbi disa barna që në rastin më të mirë e me ndershmëri të plotë, i shkruan në recetë me emrat farmakologjikë të barit (siç mendoj se duhet të jetë ligji, me kusht që bioefektiviteti i tij të jetë i garantuar nga njësia shtetërore që merret me kontrollin e cilësisë së barit). I sëmuri shkon në farmaci dhe merr barnat nga farmacisti, sipas përzgjedhjes së këtij të fundit, se për të është njëlloj si të japë barin patentë apo të përzgjedhë një nga barnat e shumtë xhenerikë, nën emrat e të cilëve është shkruar emri farmakologjik i barit. Atëhere në një rast të tillë unë shtroj pyetjen: kush mjekon, mjeku apo farmacisti? Nga ana tjetër e gjithë përgjegjësia bie mbi mjekun, se këtu te ne nuk i shkon mendja kujt të mendojë që bari i marrë nuk dha rezultatin e duhur për shkak të cilësisë së tij, kur nga natyra shqiptare është më thjesht të akuzohet mjeku si i paaftë etj. Kjo është arsyeja që mjekët seriozë të QSUT, janë më të prirë të përshkruajnë barin patentë, thjesht për të qënë të sigurtë në efektin e tij.

Sa i takon vështirësisë që jo rrallë mund të vihet mjeku i familjes në lidhje me rekomandimin e specialistit të QSUT, ky është një problem që nuk duhet të ekzistojë.

Çdo mjek do që barnat e rekomanduara prej tij të jenë të efektshme, gjë që shpesh bie ndesh me mundësitë e rimbursimit nga ana e shtetit. Unë mendoj që ajo që duhet të rimbursohet në fakt është sëmundja, gjë e cila e nënkupton barin. Pra unë mendoj se nuk duhet të ketë listë të barnave që rimbursohen, por sëmundje dhe veprime mjekësore që rimbursohen, e kjo kryesisht për sëmundjet kronike. Logjikisht të gjitha barnat duhet të jenë të rimbursuara në masën e mundësive të shtetit në një moment të dhënë. Se po ta shohim çështjen e rimbursimit të barnave nga ana praktike, një njeri që paguan sigurimet shëndetësore në mënyrë të rregullt përgjatë gjithë jetës, kur të sëmuret, duhet të sëmuret nga një sëmundje e cila të mjekohet me barnat që gjenden në listën e barnave të rimbursuara. Po u sëmur nga sëmundje tjetër, nuk ka rimbursim për të. Atëhere ku shkuan sigurimet e tij shëndetësore të paguara për vite e vite me rradhë?

Në vendin tonë hyjnë kaq shumë barna xhenerike, me efekte shumë të mira e shpesh të dyshimta, sa është e pamundur për mjekun të ketë kohë të provojë efektin e tyre në praktikë, gjë që në fakt nuk i takon atij por instancave shtetërore që mërren me këtë punë të cilat duhet të kenë filtër real, prova laboratorike etj.

Shpesh efekti i një bari krahasohet me placebon, e kështu të gjithë barnat dalin të efektshëm. Efekti pozitiv i një bari duhet të krahasohet me efektin e barit paraardhës, e kur bari i ri ka veprim ndjeshmërisht më të mirë dhe dukuri anësore më të pakta, natyrisht është ky bar apo kjo klasë barnash që përkrahen nga mjekët dhe hyjnë në përdorim të gjerë në praktikë.

Në këtë kuptim, është bërë e domosdoshme që shteti ynë të jetë i lidhur me një institucion perëndimor (psh gjerman) për kontrollin e bioefektivitetit të një bari xhenerik, e po thanë ata që cilësia e barit është e garantuar, atëhere ky bar le të kishte përdorim të gjerë. Vetëm ky veprim do ta reduktonte ndjeshëm dyndjen e madhe të barnave që kanë hyrë e vazhdojnë të hyjnë përditë në Shqipëri.

Nëse do te kemi përdorim të gjerë të barnave xhenerike, a kemi një mjekueshmeri të mirë, por edhe kosto-efektive?

Unë mendoj se nuk mund të ketë një ndarje të tillë kaq të prerë. Atje ku duhet bari patentë, duhet, dhe kjo është e domosdoshme. Siç thashë edhe më sipër, unë nuk jam kundër barnave xhenerike, me kusht që bari të ketë përbërjen, cilësinë dhe bioefektivitetin e duhur. Në këtë kuptim jam kundër futjes masive e të pa kontrolluar, me qëllime jo mjekësore apo propagandistike të barnave xhenerike.

Kosto-efektiviteti më i mirë matet me cilësinë e barit dhe kjo gjë sot është tërësisht e provuar. Ashtu si diagnoza dhe njohuritë për sëmundjet janë lehtësuar nga zhvillimet e shkencës, ashtu edhe mbijetesa e të sëmurëve, rritja e cilësisë së jetës dhe kontrolli i plotë mbi sëmundjen, i dedikohet zhvillimit të biologjisë e farmakologjisë dhe zbulimit të barnave sa më specifike e me efekte anësore sa më të pakta. Vitin e fundit thuajse çdo revistë mjekësore ka shkruar për suksesin e barnave të reja kundër virusit C, gjë që e ka bërë këtë sëmundje thuajse tërësisht të shërueshme, e njëjta gjë mund të thuhet për barnat e reja në psikiatri (që në fakt kanë bërë të mbyllen spitale psikiatrike e të sëmurët psikike të jenë të integruar në jetën e përditëshme), për kundër hipertensionit arterial, diabetit, sëmundjeve infektive, AIDS etj. Kur një sëmundje e mjekuar me një bar patentë (pavarësisht çmimit të barit), shërohet plotësisht (si në rastin e hepatitit C, me barnat e reja të miratuara vitin e fundit), mendoj se kjo gjë përbën kosto-efektivitetin më të mirë për mjekësinë e një vendi.

A mendoni se janë të garantuara barnat në Shqipëri. A kemi ne filter real?

Kësaj pyetjeje nuk do të kisha dëshirë ti përgjigjem, thjesht për faktin që nuk mund të jap një përgjigje tërësore, kur unë njoh vetëm një pjesë të problemit e nuk jam marrë vetë me këtë çështje, por mendimi im për këtë, është thënë realisht më sipër.

16 Janar 2015