Turizimi dentar në Shqipëri.


Reportazh: Pse joshen të huajt dhe emigrantët nga shërbimi dentar në vendin tonë?
Nga Ornela Shehu-gazetare Vizion Plus.

“Zoti ti fal dhëmbët dy herë në jetë, herën e tretë duhet t’i blesh vetë” . Kjo thënie me autor anonim, pasi mori një “like” nga profili im në facebook, nisi të më kuriozojë por edhe të më vërë përballë shumë turizmi_dentarpyetjesh.

A janë dhëmbët e mi në gjendjen e duhur? Tashmë që Zoti me mua e kish kryer dy herë misionin e tij bujar, më duhej të mendoja seriozisht  për “blerjen “ e tyre.  Po ku mund të siguroj një shërbim që të mos i “blej” për herë të katërt, si do të jetë ai dhe sa mund të më kushtojnë?

Të gjitha këto pyetje më lindën në pak sekonda, aq sa pa mendje dhe krejt instiktivisht nisa të kontrolloj me gjuhë dhëmbët e mi, shumica  ende dhuratë nga Zoti. Pasi kishin kaluar disa muaj nga dhimbja e fundit dhe mjekimi i një prej dhëmballëve të mia, mendova se më duhej një kontroll, sepse e dija që pa gjë nuk do të dilja. Kësaj herë thashë nuk do ta bëj “shqiptarçe”, do të shkoja tek stomatologu pa dhimbje. Përcaktova orarin dhe pas disa orësh u gjenda në klinikën e stomatologut që ndiqesha rregullisht.  Nuk mund ta fsheh se klinika ku shkoj, për sa më sheh syri rreth e rrotull, si një joprofesioniste në shërbimin dentar,  më thotë se duhet të  të besoj në zgjedhjen e bërë. Por nga ana tjetër, ndoshta edhe për shkak të profesionit tim, më ngrihen një sërë dyshimesh, aq sa fantazia më çon vetëm tek e keqja.

Pavarësisht kësaj, iu nënshtrova profesionistit dhe nuk dola pa  gjë, pasi kisha nevoje për ndërhyrje. Teksa një nga “dhëmbët e Zotit” po i nënshtrohej mbushjes, nga salloni i pritjes në klinikë, dëgjoja biseda të pacientëve, disa flisnin me nje anglishte perfekte, të tjerë në greqisht. Pasi dentisti mbaroi punë me dhëmbin tim, kurioziteti nuk më la të iki pa pyetur dhe ashtu si papritur hyra në profesion. Në pak minuta, doktor Sotiraqi iu nënshtrua intervistës së pacientes-gazetare.

Doktor, a ka ndryshuar shërbimi dentar në Shqipëri, si është ai në raport me vendet europiane?

Po sigurisht, shërbimi  dentar në Shqipëri është trasformuar tërësisht, jo vetëm krahasuar me atë të para viteve ‘90, por edhe me periudhën e mëvonshme. Pajisjet dhe metoda e punës janë përmirësuar e po ashtu është ngritur kualifikimi i mjekëve stomatologë.  Për mendimin tim, shërbimi dentar në përgjithësi sot është i krahasueshëm me atë në vendet europiane si në pamjen e jashtme, arredimin e klinikave ashtu dhe në  protokollet e praktikave dentare.

Vitet e fundit shumë emigrantë shqiptarë por dhe shtetas të huaj zgjedhin që shërbimin dentar ta marrin në Shqipëri, përse ndodh kjo?

Janë disa arsye – ma kthen mjeku. Emigrantët në përgjithësi i kryejnë shërbimet dentare në Shqipëri. Duke shfrytëzuar kohën e pushimeve, ata marrin shërbimin këtu për arsyen kryesore sepse tarifat tek ne janë shumë më të ulta se në vendet ku ata jetojnë.

Pse si janë çmimet dentare në Shqipëri krahasuar me vendet fqinjë, ato në Europë apo dhe Shtetet e Bashkuara  të Amerikës?

Tarifat e shërbimit dentar janë disa herë më të ulta- më thotë doktor Sotiraqi. Duke u bazuar në bisedat me emigrantët që kryejnë mjekime në klinikë, tarifa e një heqje të thjeshtë në Shqipëri nuk arrin në asnjë rast tarifën e vizitës së thjeshtë në klinikat jashtë. Kështu më thotë mjeku, një  mbushje që tarifohet sipas gradës, këtu  kushton 20 deri 60 euro. Ndërsa në vende si Greqia apo Italia shkon 10-fishi i kësaj shume. I njëjti raport mund të thuhet edhe për punimet e tjera. Një koronë porcelani, në varësi të materialeve të përdorura, në Shqipëri shkon nga 60 -150 euro, ndërsa në këto vende tarifat variojnë nga   600 në  1200 euro. Implantet që mestarisht në Shqipëri kushtojnë  500 – 600 euro, në këto vende  janë 2000 ose më shumë euro. Këto çmime janë të përafërta edhe në SHBA.

Nuk mund të fsheh habinë që me një zero më pak, dhëmbët këtu në Shqipëri të kenë të njëjtën cilësi me ato të punuara në vendet europiane apo SHBA e Kanada.  Ndaj dhe vijoj të pyes.

 Nëse çmimet  janë vërtet joshëse  për emigrantët dhe te huajt, si është cilësia e materialeve dentare tek ne? A keni mundeësi ti përzgjidhni doktor?

Këtu qëndron edhe një paradoks. Materialet që përdoren në shërbimin dentar janë të gjitha të importuara dhe distributorët dentarë në Shqipëri janë palë të treta, të parëndësishme për tregun e materialeve dentare. Kështu që çmimet e tyre janë njësoj ose shumë herë edhe më të larta se në vendet fqinjë. Për cilësinë e materialeve jemi të varur nga sa i garantuar dhe i kontrolluar është dhe distributori.

A është  Shqipëria vendi i duhur për turizimin dentar, çfarë do sygjeronit ju doktor?

Shqipëria është një vend i mirë edhe për turizmin dentar. I krahasuar me çmimet e turizmit në përgjithësi, ai dentar do të ishte në krye. Si mjek stomatolog, do të sygjeroja vetëm kontrollin e vazhdueshëm nga organet përgjegjëse për të mos lejuar abuzimet në këtë shërbim. Ruajtja e standarteve, higjenë, sterilizim për të rritur besueshmërinë dhe sigurinë e shëndetit të pacientëve. Rritje të kualifikimit të mjekëve stomatologë dhe moslejimin e kujtdo që shkel këto standarde.

Në pak minuta bisedë mora shumë inforrmacion, mesazhe por dhe disa doza të përzjera sigurie e pasigurie. Duke ia lënë vendin emigrantëve turistë që prisnin të merrnin shërbimin dentar 10 herë më të lirë se në vendet ku jetojnë,  unë u largova me një dhëmb të ri.

Blerje me leverdi?!  Ndoshta, sepse ndryshe nga blerjet e tjera që si të gjithë preferoj t’i marr jashtë, kësaj të dhëmbëve nuk i ikën moda pavarësisht çmimit.  Megjithatë dhuratat janë vërtet të çmuara, sidomos kur ato bëhen nga Zoti dhe jo një por dy herë.

Stomatologjia shërbim privat, asnjë plan për rimbursimin.


RIMBURSIMI
Shërbimi që nuk arriti kurrë të ishte pjesë e një skeme rimbursimi. Flasin ekspertët.

Eksperienca ime me dentistenfoto e shkollës (kush nuk e mban mend dentisten e shkollës!) para viteve ’90 është një eksperiencë tronditëse përsa i takon materialeve, por mbi të gjitha, punimeve pa anestezi. Por me siguri në atë kohë, askush prej nesh nuk ka paguar për atë shërbim e as për materialet të cilat përdoreshin. Pas viteve ’90, me privatizimet e shpejta në Shëndetësi, shërbimi dentar u shndërrua në shërbim thuajse tërësisht privat. Megjithëse skemat e rimbursimit nisën të funksionojnë pas vitit 1994, me krijimin e Institutit të Sigurimeve të Kujdesit Shëndetësor, shërbimi dentar mbeti jashtë.

Me kalimin e viteve, ky shërbim u largua tërësisht nga imazhi ynë i kahershëm – i darave pa anestezi – dhe nisi të mbinte si kërpudhat pas shiut, kudo nëpër kate të para pallatesh, për t’u përmirësuar më pas në pajisje e ambiente. Tentativat ndër vite për ta përfshirë këtë shërbim në një skemë rimbursimi, kanë dështuar. Edhe sot, 24 vjet më vonë, asnjë tentativë serioze nuk ka patur – as nga vetë shoqatat apo grupimet e mjekëve stomatologë- për të futur në shina këtë shërbim të rëndësishëm.

Historia e rimbursimit

Tritan Shehu, ministër i viteve të privatizimeve të para në Shëndetësi shprehet: “Së pari dua të theksoj se procesi privatizimit të farmaceutikës dhe odontiatrisë, së bashku me krijimin e atij mekanizmi sigurimesh me kontribut direkt 3,4% u realizua në vitin 1993. Pra shumë vite më parë, në një realitet krejt tjetër nga sot. Duhet thënë se kushtet finaciare të atëherëshme si dhe gjendja e atij shërbimi nuk e bënin dot të mundur krijimin e skemave të rimbursimit për këtë shërbim. Është shumë negative kur gjërat ngelin të ngrira për kaq kohë në po ato nivele”. Dr. Agron Belishova, një prej themeluesve të skemës së sigurimeve shëndetësore në fillim vitet ’90 gjithashtu pohon se ishte e pamundur të përfshinim në skemë rimbursimi këtë shërbim, për arsye financiare.

“E nisëm skemën me një listë themelore barnash të rimbursueshme dhe me përfshirjen e mjekut të familjes. Shërbimi stomatologjik u la jashtë pasi ishte e pamundur të përballohej financiarisht”, thotë dr. Belishova. Megjithatë asokohe u vendos që parandalimi stomatologjik, pra shërbimi deri në moshën 18 vjeç, të ishte publik dhe të ofrohej në shkolla. “Realisht sot ai sektor parandalimi është akoma publik, por i transformuar tërësisht në formal, larg cilësisë e jo transparent”, thotë z. Shehu. Ai sugjeron eliminimin e këtij sektorit publik  parandalues stomatologjik në shkolla, duke propozuar kontraktimin e privatëve, të cilët të paguhen me fonde publike, për të patur kështu një shërbim funksional.

Plan për rimbursimin e shërbimit?

Shërbimi stomatologjik kushton. Për këtë dakordësohen të gjithë aktorët e sistemit. Por a ka një plan për rimbursimin, qoftë edhe të pjesshëm të këtij shërbimi për popullatën. Zv/ministrja e shëndetësisë znj. Milva Ekonomi shprehet për “Dua Shëndet” se nuk ka një plan të tillë. E ndërsa politikat shëndetësore po shkojnë drejt skemës së mbulimit universal për shërbimet bazë për popullatën, propozimet që vijnë nga grupet e interesit flasin për një rritje të kontributit për shëndetin, në rast se do shihet e arsyeshme përfshirja e këtij shërbimi në skemën e rimbursimit.

Dorian Hysi, drejtuesi i Shoqatës së Stomatologëve shprehet: “Shërbimet stomatologjike janë shërbime  të shtrenjta dhe në qoftë se do të pwrfshihej nw skemw, do tw duhej tw rritej pagesa e kontributeve shëndetësore që paguan individi. Nëse sot nga pagesa sot mbahet 3.4% , atëherë do të detyrohet të shkojë mbase në 5%  psh. Por duhet thwnw se, rimbursimi stomatologjik, edhe në vende  të tjera që janë më të zhvilluara se ne, mbulon kryesisht shërbimet bazë, që kanë të bëjnë me shërbimet profilaktike, mbushjet e thjeshta dhe nuk mbulohen shërbimet e shtrenjta, siç janë implantet, protetika etj”. Tritan Shehu është më drastik përsa i takon rritjes së kontributeve shëndetësore.

“Duhet shkuar menjëherë tek së paku 7%, për të shkuar më tej në mbi 10% kontribute shëndetësore. Vetëm kështu do të krijojmë mundësinë dhe për zgjerimin e hapësirës së mbulimit të specialiteteve të tjera – një nga më të rëndësishmet dhe urgjentet  është pikërisht futja në skemë e disa procedurave bazë odontiatrike”, thotë z. Shehu. Por pavarësisht modelit të financimit, aktualisht ende nuk ka një plan për përfshirjen në skemë rimbursimi të shërbimit stomatologjik në vend.

Shërbimi publik, çfarë ofrohet nga shteti?

Edhe pse pakkush e di dhe po aq pak i frekuentojnë, sot ka një shërbim publik, i cili vlen për kategori dhe shërbime të caktuara. Zv/ministrja e Shëndetësisë, znj. Milva Ekonomi shprehet se aktualisht shërbimi dentar në kuptim e përgjithshëm është shërbim privat dhe si pjesë e shërbimit publik përfitojnë vetëm disa kategori të veçanta. Pranë Drejtorive të Shëndetit Publik në qarqe funksionon shërbimi stomatologjik publik, i cili në disa raste ka njësi dentare pranë shkollave 9-vjeçare. Këto njësi kryejnë dy herë në vit depistime të shëndetit oral të fëmijëve falas si dhe ofrojnë falas shërbimin e urgjencës, dhe sipas një grafiku të hartuar në bashkëpunim me drejtuesit e DSHP-së, ofrojnë shërbime stomatologjike për fëmijët për të cilat marrin edhe aprovimin e prindërve.

Nga ana tjetër Klinika Stomatologjike Universitare, ofrom shërbime  me çmime të reduktura, në zbatim të sistemit të referimit ardhur nga shërbimi parësor,  ose falas për pacientët që janë shtruar në spital dhe kanë nevojë për këtë ndihmë. Sa i takon urgjencave stomatologjike, zv/ministrja e Shëndetësisë pohon se nuk ka shifra të sakta, por me siguri zgjidhja gjendet masivisht në sektorin privat. “Shërbimi stomotologjik privat ofron gati 95% të vëllimit shëndetësor në këtë fushë ndërsa ai publik 5%. Kjo mund të interpretohet se shërbimi publik nuk mund të trajtojë më shumë se 10% të nevojave të urgjencës stomatologjike”, thotë znj. Ekonomi.

“Testimi krijon mundësinë e meritokracisë”


Nga Prof.Dr.Mentor Petrela, Shef I shërbimit të Neurokirurgjise.

mentor_petrelaNë përgjithësi ne po vijmë në atë që Konica e ka thënë. Nuk mbarojnë studimet. Studimet mbarojnë, kur mbaron jeta .Pra në qoftë se je në një profesion, performancën do ta kesh kur të jesh plotësuar me të gjtha çfarë ndodhin në profesionin tënd. Në momentin që del nga funksioni, pastaj merru me çfarë të duash, merru me peshk, merru me gjueti, por në kohën që ti je në funksion, normalisht, ti duhet të kesh edukimin e vazhdueshëm .Dhe ky edukim i vazhdueshëm mbart me vete testimet. Mënyrat se si bëhen pastaj ,ato duhen parë. Duhet të jenë të matura në bazë të nivelit, sepse jo të gjithë kanë të njëjtën shkallë profesionaliteti.

Mjekësia është profesion numrash, pra eksperiencë, ashtu siç është edhe drejtësia. Pra duhet të kesh numrat e caktuara, të jesh i edukuar, të marrësh atë profesion ,që të japin librat dhe revistat shkencore. Ndërkohë duhet të kalosh provat. Po marrim një gjë të thjeshtë, epidemia e gripit.Më thoni ju, në epidemitë e gripit, sa herë janë marrë të gjithë mjekët e familjes dhe mjekët e tjerë, jo për t’u kontrrolluar, por për t’u bërë leksione dhe edukim, se si të presin epidemitë? Dhe më vonë, natyrisht, pas këtyre mund të marrësh dhe kreditet e duhura. Testimi krijon mundësinë e meritokracisë, ku shoqëria jonë, vuan nga i pari tek i fundit. Ne nuk e gjejmë vetveten, sepse pikërisht në sistemin që kemi ndërtuar nuk arrijmë të vëmë sistemin meritokratik.