“Testimi krijon mundësinë e meritokracisë”


Nga Prof.Dr.Mentor Petrela, Shef I shërbimit të Neurokirurgjise.

mentor_petrelaNë përgjithësi ne po vijmë në atë që Konica e ka thënë. Nuk mbarojnë studimet. Studimet mbarojnë, kur mbaron jeta .Pra në qoftë se je në një profesion, performancën do ta kesh kur të jesh plotësuar me të gjtha çfarë ndodhin në profesionin tënd. Në momentin që del nga funksioni, pastaj merru me çfarë të duash, merru me peshk, merru me gjueti, por në kohën që ti je në funksion, normalisht, ti duhet të kesh edukimin e vazhdueshëm .Dhe ky edukim i vazhdueshëm mbart me vete testimet. Mënyrat se si bëhen pastaj ,ato duhen parë. Duhet të jenë të matura në bazë të nivelit, sepse jo të gjithë kanë të njëjtën shkallë profesionaliteti.

Mjekësia është profesion numrash, pra eksperiencë, ashtu siç është edhe drejtësia. Pra duhet të kesh numrat e caktuara, të jesh i edukuar, të marrësh atë profesion ,që të japin librat dhe revistat shkencore. Ndërkohë duhet të kalosh provat. Po marrim një gjë të thjeshtë, epidemia e gripit.Më thoni ju, në epidemitë e gripit, sa herë janë marrë të gjithë mjekët e familjes dhe mjekët e tjerë, jo për t’u kontrrolluar, por për t’u bërë leksione dhe edukim, se si të presin epidemitë? Dhe më vonë, natyrisht, pas këtyre mund të marrësh dhe kreditet e duhura. Testimi krijon mundësinë e meritokracisë, ku shoqëria jonë, vuan nga i pari tek i fundit. Ne nuk e gjejmë vetveten, sepse pikërisht në sistemin që kemi ndërtuar nuk arrijmë të vëmë sistemin meritokratik.

Testimi shkel ligjet dhe autonominë e profesionit të bluzave të bardha.


Nga: Prof.As. Tritan Kalo, Mjek Infeksionit, QSUT.

Në Ligjin “Pëtritan_kalor profesionet e rregulluara në Republikën e Shqipërisë si dhe në Ligjin “Për kujdesin Shëndetësor në Republikën e Shqipërisë” , flitet qartazi për dy elementë bazë të ushtrimit të profesionit të rregulluar të mjekut: autonominë e tij profesionale, si dhe për edukimin në vazhdim të tij . Në asnjë gërmë të këtij neni nuk bëhet fjalë për testim të mjekut gjatë vijimit të Edukimit në Vazhdim. Mbi bazën e këtij ligji  Ministria e Shëndetësisë u ngrit Qëndra Kombëtare e  Edukimit në Vazhdim (QKEV), dhe nisi udhën rrugëtimi pesëvjeçar i një plani dhjetë vjeçar të kredimit të mjekëve, farmacistëve dhe stomatolog
ëve.

Për mjekët ishte i parashikuar grumbullimi i jo më pak se 150 krediteve në 5 vitet e para, dhe të 250 krediteve në 5 vitet e dyta. Mos përfshirja e mjekëve në këtë proçes dhe mos grumbullimi i krediteve të nevojshme, do të shpinte në penalizimin e tyre me mos rinovimin e Liçensës së ushtrimit të profesionit. Ende pa u analizuar mbyllja e pesë viteve të para të këtij proçesi akreditimi, rezultatet e arritura, defektet dhe mangësitë e tij, pa u konsultuar aspak me grupet e interesit si dhe me urdhërat përkatëse që liçensojnë ushtrimin e profesioneve të rregulluara , Ministri i Shëndetësisë i pabazuar në asnjë ligj, u shpreh për testimin masiv të mjekëve dhe infermierëve të sistemit publik të ofrimit të kujdesit shëndetësor, çka qartazi shkeli si autonominë e ushtrimit të profesionit të tyre, por njëherazi ishte edhe shkelje e qartë e Ligjeve dhe Konventave Ndërkombëtare në fuqi, ishte një shkelmim i dinjitetit dhe profesionalizmit të tyre.

Nëse Ministri i Shëndetësisë do të ketë një pamje/fotografim më të qartë të problemeve të përditësimit të njohurive nga këta profesionistë të Kujdesit Shëndetësor, ka rrugë dhe mjete aspak të kushtueshme ekonomikisht për ta mbritur këtij qëllimi, si dhe aspak stresuese dhe denigruese për ata që do ti nënshtrohen.  Anketimet pilote anonime zbatohen me sukse kudo ne botë për qëllime të ngjashme.

Edukimi në Vazhdim është mjeti kryesor dhe më i efektshëmi  për përditësimin e njohurive të profesionistëve të shëndetësisë në të gjithë Europën e Bashkuar dhe më gjërë.

Perfeksionimi i tij është udha kryesore për të patur kurdoherë profesionistë të mirëpërgatitur në shërbimin e popullatës. Këtu duhet të synojë si Ministria e Shëndetësisë edhe Ministria e Arësimit dhe Shkencës nëpërmjet Universitetit të Mjeksisë, dhe jo në krijimin e streseve të panevojëshme si për mjekët edhe për infermjerët, teknikëve imazherist dhe teknikëve të laboratoreve tona.

Gjithsecili para se të liçensohet i nënshtrohet një proçesi treshkallës testimi:

  1. Përfundimi i studimeve në një Fakultet të Akredituar dhe diplomimi në të,
  2. Kryerja e stazhit profesional dhe vlersimi për të, si dhe
  3. Kalimi i Provimit të Shtetit pas kryerjes së këtij stazhi.

Nuk mundet askush të liçensohet në ushtrimin e profesionit të Mjekut, Infermjerit, Teknikut imazherist apo të laboratorit, pa kaluar testimet e domozdoshme të proçesit trefazesh të mësipërm. Po ashtu Mjekët jana atë që japin më shumë provime e kalojnë më shumë testime në dallim me të gjitha profesionet e rregulluara në vëndin tonë. Nuk mohohet aspak fakti se ka mes nesh individë jo të mirëformuar profesionalisht, POR ky është difekt i sistemit të edukimit të tyre në Fakultet e pas tij në sektorët e Kujdesit Shëndetësor ku ata japin kontributin e tyre. Përforcimi i punës dhe kontrollit të dhënie-marrjes së njohurive në këto Fakultete, do të bëjë që prej tyre të dalin kuadro më të formuar.  DUHET që përgatitësit e këtyre kuadrove në Fakultete e mësipërme, drejtuesit e punës së tyre si dhe ata që merren me vënien në jetë të sistemit të Edukimit në Vazhdim në Ministrinë e linjës, të jenë objektivi i testimit për të cilën këmbëngul Ministri i Shëndetësisë, si dhe i përmirsimit të performancës së tyre profesionale dhe jo testimi i produktit të tyre përfundimtar, që tashm.

“Edukimi në Vazhdim të ketë diferencime”


Nga : Prof. Dr. Ali Refatllari

refatllariEdukimi mjekësor i vazhdueshëm është një proces shume i rëndësishëm për të përditësuar njohuritë mjekësore të personelit të lartë në fushën përkatëse që ata mbulojnë. Ai është një nga shtyllat e sigurimit të kualitetit në kujdesin mjekësor. Ai mund të realizohet në forma të ndryshme që nga tavolinat e rrumbullakëta, pjesëmarrja aktive dhe pasive në konferenca dhe kongrese, publikime në revista kombëtare dhe ndërkombëtare, programe edukimi on –line, etj. Sigurisht, që programet e edukimit të vazhdueshëm drejtohen dhe udhëhiqen nga institucione që kanë kapacitetin e duhur intelektual dhe institucional si Universiteti, Fakultetet, Shoqatat Profesionale Mjekësore, etj.

Në shume vende të Evropës dhe USA kërkohet edukimi i vazhdueshëm i formalizuar në orë ose kredite për të ruajtur licencën profesionale. Në vendin tonë edukimi i vazhdueshëm zbatohet prej shumë vitesh por kërkimi i detyrueshëm institucional ka filluar vetëm vitet e fundit me organizimin e Qendrës Kombëtare të Edukimit të Vazhdueshëm (QKEV). Në këndvështrimin tim edukimi i vazhdueshëm në vendin tonë duhet të ketë një rol principal dhe shumë të rëndësishëm për përditësimin e njohurive bashkëkohore. Shkenca mjekësore dhe sidomos ajo e aplikuar ka një ecuri marramendëse dhe vetëm format e organizuara të edukimit të vazhdueshëm krahas atyre individuale do të bëjnë të mundur trajtimin modern të të sëmurëve sipas standardeve që kërkon koha. Krahas vullnetarizmit format e detyruara institucionale janë të domosdoshme për të realizuar këtë proces.

Jam i mendimit që roli i QKEV duhet forcuar dhe lartësuar duke përfshirë në gjirin e tij personalitete të shquara në fushën e shkencës mjekësore, përfaqësues të Ministrisë së Shëndetësisë, UMT dhe fakultetet përkatëse të tij, përfaqësues të shoqatave mjekësore aktive, përfaqësues të Urdhrit të Mjekut, etj. Bazuar në kreditet e fituara realizohet akreditimi i personelit të lartë mjekësor nga QKEV . Referuar programit të ricertifikimit të QKEV cikli i parë ka filluar në Janar 2010 dhe përfundon në dhjetor 2014. Numri minimal i krediteve që kërkohet është 150 për 5 vite. Jam i mendimit që për akreditimin e mjekëve, stomatologëve dhe farmacistëve , të ketë një lloj përshkallëzimi në vartësi të kushteve që ushtrojnë ata profesionin. Nuk mund të vlerësohen me të njëjtin kriter mjekët që punojnë në Qendra Spitalore Universitare me ata që ushtrojnë aktivitetin në një qendër shëndetësore rurale. Mundësitë teorike dhe praktike të përditësimit të njohurive janë krejtësisht të pabarabarta në këto nëngrupe profesionistesh.

Do ti sugjeroja drejtuesve të QKEV të kenë parasysh vlerësimin kuantitativ dhe kualitativ të profesionistëve në vartësi të kushteve reale diagnostike, mjekuese, që ata zotërojnë duke bërë një lloj diferencimi. Kjo do të thotë që të rriten kërkesat për mjekët e Qendrave Spitalore Universitare në krahasim me ata të qendrave të ndryshme shëndetësore. Procesin e ricertifikimit të mjekëve të bazuar në kreditet që ata fitojnë me forma të ndryshme të edukimit në vazhdim e konsideroj shumë pozitiv si një mekanizëm që do ti shërbejë shumë rritjes cilësore të përditësimit të njohurive shkencore të personelit mjekësor në shërbim të jetës së pacientit.

Institucionet duhet të garantojnë cilësinë e gjenerikëve.


 jovan_basho“Dua Shëndet” sjell në vëmendje një debat mes profesionistësh të shëndetit për barnat gjenerike dhe ato patentë, në një kohë kur raportet e përdorimit të tyre po ndryshojnë në mënyrë drastike sot në Botë. Përshkrimi dhe përdorimi i barnave patentë përkundrejt atyre gjenerike, ka këndvështrime të ndryshme mes mjekësh të njohur, por thelbi i debatit ka të bëjë me sigurinë e barnave që qarkullojnë në Shqipëri dhe filtrat (sipas mjekëve, shpesh të munguar) që janë aktualisht në vendin tonë. Në Shqipëri, mjeku është i detyruar të përshkruajë barin gjenerik dhe pacienti përgjedh se cilin prodhim preferon, nëse do gjenerikun që ka çmimin më të lirë apo markën.
Por çfarë ndodh realisht me recetat që lëshohen në Shqipëri? Pse mjekët kanë tendencë të përshkruajnë barna patentë dhe pse pacientët por përsëpari vetë mjekët, janë skeptikë ndaj gjenerikëve? A ka kontroll për barnat gjenerike? Lexoni ‘Forumin Mjekësor’, me disa prej mjekëve më të njour në vend.

Nga : Prof. dr. Jovan BASHO

Shërbimi Hepatologji/Gastroenterologji në QSUT

Prof. Basho, si e shikoni debatin që ka lindur së fundmi ndërmjet Ministrisë së Shëndetësisë dhe kompanive farmaceutike lidhur me lejimin e importit paralel të barnave të parregjistruara dhe pjesëmarrjen e tyre në tendera për përdorim spitalor?

Kam dëgjuar për këtë nga burime jo zyrtare. Mendoj se kjo është një gjë që nuk duhet të mendohet, jo më të ndodhë, për më tepër në një shtet që përpiqet të integrohet në Europë, në të cilën këto veprime as që mund të imagjinohen. Kur në vendin tonë gjenden pafundësisht të regjistruara barna me origjina nga më të ndryshmet, e për të gjitha sëmundjet, ç’kuptim do të kishte të futen barna të paregjistruara? Kush do të përgjigjet për bioefektivitetin e tyre?

Për mua, në spitale mund të përdoren barna të paregjistuara, p.sh. kur bëhet fjalë për studime klinike (clinical trials) të fazës së tretë, duke marrë pjesë në studimet multicentrike të një bari përpara regjistrimit të tij, me lejën e kompanisë që e ka prodhuar, për të përfituar marrjen e barit falas, me kushtin paraprak të miratimit të legjislacionit përkatës, miratimit nga ana e Komitetit të Etikës dhe miratimit me shkrim nga i sëmuri (inform consent) pas sqarimit për efektin pozitiv të barit, mungesën e dukurive të rëndësishme anësore etj. Nga këto studime klinike kanë përfituar shumë shtete lindore si Bullgaria, Rumania etj., që kanë hartuar edhe legjislacionin për këtë problem. Në këtë drejtim mendoj se ne jemi të vonuar, e veçanërisht të sëmurët tanë do të përfitonin shumë nga kjo gjë, duke e bërë mjekësinë tonë sa me bashkëhohore e duke shtuar seriozitetin e punimeve e artikujve të shkruara nga ne, thjesht për faktin se do të ishin të bazuara në protokollet sa më aktuale të mjekimit.

Po ashtu barna pë paregjistruara mund të importohen edhe për sëmundje të rralla, kur për arsye nga më të ndryshme bari mjekues nuk gjendet në vendin tonë.

Cili është qëndrimi juaj për barnat xhenerike. Këto barna janë ekuivalente të barnave patentë, ndërkohë që kryesisht nga mjekët e QSUT, ka një tendencë për përshkrimin e barnave patentë, duke vënë shpesh mjekun e familjes përballë pacientit, i cili vjen me rekomandim për barin patentë.

Barnat xhenerike janë ato që zenë vendin kryesor, thjesht për arësye të kalimit të kohës së mbajtjes së barit si patentë nga kompania farmaceutike që e ka zbuluar dhe hedhur në përdorim për herë të parë. Në SHBA, regjistrohen çdo vit, mesatarisht 20-30 barna patentë nga FDA. Shumica e barnave që përdoren në këtë vend dhe kudo janë ato xhenerike. Sigurisht që bari xhererik është i njëjtë me atë patentë duke e parë çështjen jo vetëm nga ana teorike dhe dokumentare, por kryesisht nga cilësia dhe serioziteti në prodhim nga ana e prodhuesit si dhe e kontrollit të bioefektivitetit nga ana e institucioneve të ngarkuara për këtë qëllim në shtetin ku ky bar përdoret. Në këtë kuptim nuk ka fare rëndësi fakti në se bari është patentë apo xhererik, kur në përbërje të tij është formula kimike në fjalë, në përmbajtje dhe cilësinë e duhur. Kjo kërkon që njësia shtetërore që merret me kontrollin e cilësisë dhe bioefektivitetit të një bari të ketë në gjirin e saj laboratore cilësorë dhe specialistë të vërtetë për të analizuar me korrektësi shkencore çdo bar që do të përdoret në vend, analizim që duhet të përsëritet periodikisht. Në këtë kuptim dhe po u veprua kështu, për mjekët nuk ka fare rëndësi nëse bari do të jetë patentë apo xhererik, se brenda tij do të jetë formula e duhur dhe efekti farmakologjik i njëjtë.

Eshtë e vërtetë që nga mjekët e QSUT (edhe unë) ka një prirje për të rekomanduar barna patentë, thjesht për faktin se ato mbrohen nga përfaqësitë e kompanive të mëdha farmaceutike në vendin tonë, dhe janë të garantuara sa i takon efektit të tyre.

Nga ana praktike mjeku gjendet përballë tri elementëve shumë të rëndësishëm: 1. Të dijë të bëjë diagnostikim sa me të saktë e sa më të plotë. 2. Mbi këtë diagnozë të dijë të zgjedhë mjekimin e duhur e të efektshëm, duke shmangur ndërveprimet medikamentoze me barnat e ndryshme që i sëmuri mund të marrë për diagnoza të tjera që mund të ketë. 3. Të dijë të ndjekë në kohë efektin pozitiv të barit, me qëllimin e shtimit të mbijetesës së të sëmurit si dhe të diagnostikojë në kohën e duhur efektin negativ të tij. Suksesi i punës së mjekut është tërësisht i lidhur me dy çështjet e fundit, gjë që përcaktohet plotësisht nga cilësia e barnave të përdorura nga ana e tij.

Po ta shohim këtë çështje, duke u mbështetur në të vërtetën reale, problemi në diskutim, nga ana praktike përkëthehet kështu: I sëmuri vjen te mjeku dhe ky i fundit pas vizitës klinike, ekzaminimit laboratorik, imazherik etj., mendon për një diagnozë. Po marrim rastin kur diagnoza e vendosur nga mjeku është plotësisht e saktë. Mbi këtë diagnozë mjeku përshkruan mjekimin, të bazuar mbi disa barna që në rastin më të mirë e me ndershmëri të plotë, i shkruan në recetë me emrat farmakologjikë të barit (siç mendoj se duhet të jetë ligji, me kusht që bioefektiviteti i tij të jetë i garantuar nga njësia shtetërore që merret me kontrollin e cilësisë së barit). I sëmuri shkon në farmaci dhe merr barnat nga farmacisti, sipas përzgjedhjes së këtij të fundit, se për të është njëlloj si të japë barin patentë apo të përzgjedhë një nga barnat e shumtë xhenerikë, nën emrat e të cilëve është shkruar emri farmakologjik i barit. Atëhere në një rast të tillë unë shtroj pyetjen: kush mjekon, mjeku apo farmacisti? Nga ana tjetër e gjithë përgjegjësia bie mbi mjekun, se këtu te ne nuk i shkon mendja kujt të mendojë që bari i marrë nuk dha rezultatin e duhur për shkak të cilësisë së tij, kur nga natyra shqiptare është më thjesht të akuzohet mjeku si i paaftë etj. Kjo është arsyeja që mjekët seriozë të QSUT, janë më të prirë të përshkruajnë barin patentë, thjesht për të qënë të sigurtë në efektin e tij.

Sa i takon vështirësisë që jo rrallë mund të vihet mjeku i familjes në lidhje me rekomandimin e specialistit të QSUT, ky është një problem që nuk duhet të ekzistojë.

Çdo mjek do që barnat e rekomanduara prej tij të jenë të efektshme, gjë që shpesh bie ndesh me mundësitë e rimbursimit nga ana e shtetit. Unë mendoj që ajo që duhet të rimbursohet në fakt është sëmundja, gjë e cila e nënkupton barin. Pra unë mendoj se nuk duhet të ketë listë të barnave që rimbursohen, por sëmundje dhe veprime mjekësore që rimbursohen, e kjo kryesisht për sëmundjet kronike. Logjikisht të gjitha barnat duhet të jenë të rimbursuara në masën e mundësive të shtetit në një moment të dhënë. Se po ta shohim çështjen e rimbursimit të barnave nga ana praktike, një njeri që paguan sigurimet shëndetësore në mënyrë të rregullt përgjatë gjithë jetës, kur të sëmuret, duhet të sëmuret nga një sëmundje e cila të mjekohet me barnat që gjenden në listën e barnave të rimbursuara. Po u sëmur nga sëmundje tjetër, nuk ka rimbursim për të. Atëhere ku shkuan sigurimet e tij shëndetësore të paguara për vite e vite me rradhë?

Në vendin tonë hyjnë kaq shumë barna xhenerike, me efekte shumë të mira e shpesh të dyshimta, sa është e pamundur për mjekun të ketë kohë të provojë efektin e tyre në praktikë, gjë që në fakt nuk i takon atij por instancave shtetërore që mërren me këtë punë të cilat duhet të kenë filtër real, prova laboratorike etj.

Shpesh efekti i një bari krahasohet me placebon, e kështu të gjithë barnat dalin të efektshëm. Efekti pozitiv i një bari duhet të krahasohet me efektin e barit paraardhës, e kur bari i ri ka veprim ndjeshmërisht më të mirë dhe dukuri anësore më të pakta, natyrisht është ky bar apo kjo klasë barnash që përkrahen nga mjekët dhe hyjnë në përdorim të gjerë në praktikë.

Në këtë kuptim, është bërë e domosdoshme që shteti ynë të jetë i lidhur me një institucion perëndimor (psh gjerman) për kontrollin e bioefektivitetit të një bari xhenerik, e po thanë ata që cilësia e barit është e garantuar, atëhere ky bar le të kishte përdorim të gjerë. Vetëm ky veprim do ta reduktonte ndjeshëm dyndjen e madhe të barnave që kanë hyrë e vazhdojnë të hyjnë përditë në Shqipëri.

Nëse do te kemi përdorim të gjerë të barnave xhenerike, a kemi një mjekueshmeri të mirë, por edhe kosto-efektive?

Unë mendoj se nuk mund të ketë një ndarje të tillë kaq të prerë. Atje ku duhet bari patentë, duhet, dhe kjo është e domosdoshme. Siç thashë edhe më sipër, unë nuk jam kundër barnave xhenerike, me kusht që bari të ketë përbërjen, cilësinë dhe bioefektivitetin e duhur. Në këtë kuptim jam kundër futjes masive e të pa kontrolluar, me qëllime jo mjekësore apo propagandistike të barnave xhenerike.

Kosto-efektiviteti më i mirë matet me cilësinë e barit dhe kjo gjë sot është tërësisht e provuar. Ashtu si diagnoza dhe njohuritë për sëmundjet janë lehtësuar nga zhvillimet e shkencës, ashtu edhe mbijetesa e të sëmurëve, rritja e cilësisë së jetës dhe kontrolli i plotë mbi sëmundjen, i dedikohet zhvillimit të biologjisë e farmakologjisë dhe zbulimit të barnave sa më specifike e me efekte anësore sa më të pakta. Vitin e fundit thuajse çdo revistë mjekësore ka shkruar për suksesin e barnave të reja kundër virusit C, gjë që e ka bërë këtë sëmundje thuajse tërësisht të shërueshme, e njëjta gjë mund të thuhet për barnat e reja në psikiatri (që në fakt kanë bërë të mbyllen spitale psikiatrike e të sëmurët psikike të jenë të integruar në jetën e përditëshme), për kundër hipertensionit arterial, diabetit, sëmundjeve infektive, AIDS etj. Kur një sëmundje e mjekuar me një bar patentë (pavarësisht çmimit të barit), shërohet plotësisht (si në rastin e hepatitit C, me barnat e reja të miratuara vitin e fundit), mendoj se kjo gjë përbën kosto-efektivitetin më të mirë për mjekësinë e një vendi.

A mendoni se janë të garantuara barnat në Shqipëri. A kemi ne filter real?

Kësaj pyetjeje nuk do të kisha dëshirë ti përgjigjem, thjesht për faktin që nuk mund të jap një përgjigje tërësore, kur unë njoh vetëm një pjesë të problemit e nuk jam marrë vetë me këtë çështje, por mendimi im për këtë, është thënë realisht më sipër.

16 Janar 2015

Kur mjeku “i beson” vetëm imazherisë


Nga : Dr. Maksi Basho

Hapja e qendrës së Edukimit në Vazhmaks_bashodim dhe vendosja e kritereve për mjekët ishte një nga lajmet më të mirë që u dhanë pak kohë më parë për ne mjekët imazheristë, pasi të rejat e mjekësisë do të merreshin nëpërmjet konferencave, samiteve apo botimeve më të fundit në mbarë botën. Po kështu edhe hartimi i protokolleve të mjekimit në të njëjtën kohë, pritej të sillnin praktikën klinike më të mirë për çështje te shëndetit, me synim primar, ndihmën dhe mbrojtjen e pacientit. Por, pavarësisht kushteve të vendosura për edukimin në vazhdim dhe protokolleve të hartuara, mjekët harruan të vendosin në funksion dijet e marra dhe ti besojnë sërish imazherisë.

Sot, për çdo rast që mjekët hasin kërkojnë kryerjen e një ekoje, një skaneri apo rezonance për të përcaktuar sa më shpejt diagnozën. Por, harrojnë që janë po ata mjekë të cilët 20 apo edhe më shumë vite më parë kanë përcaktuar diagnoza, kanë shëruar sëmundje, kanë arritur në suksese pa pasur aparatura të tilla. Por duket se tashmë kryerja e këtyre ekzaminimeve është kthyer në një “modë” për mjekët duke thjeshtuar punën e tyre, e duke kënaqur pacientin me shërbimin që iu krye. Por, a janë të nevojshme këto ekzaminime për çdo pacient? Aspak që jo. Pasi një sërë shenjash klinike e çojnë mjekun drejt përcaktimit të diagnozës.

Kjo mënyrë është e pranueshme vetëm në rastet kur diagnostikimi i pacientit është i vështirë dhe kur mbas disa konsultimeve me kolegë, mjeku nuk arrin në një përfundim. Por, sot duket se si për mjekun dhe aq më shumë për pacientin e rëndësishme është që të kryejë vizitën, të përcaktojë diagnozën, të marrë dhe recetën e medikamenteve dhe “i sëmuri” të jetë sërish pasdite te kafja e lagjes. Por, këto mënyra për ti rënë shkurt përcaktimit të diagnozës, tashmë kanë sjellë një kostot kolosale si për mjekët ashtu edhe për vetë institucionin.

Por, kemi edhe anën tjetër të medaljes, kur me anë të këtyre ekzaminimeve të përmendura më lart ne kemi arritur të realizojmë operacione dhe histori suksesi në mjekësi. Atëherë çfarë duhet të bëjë një mjek imazherist në të tilla raste, të rrisë koston e institucionit duke kryer ekzaminime apo të presë formimin profesional të mjekëve specialistë?Përse mjeku duhet ti besojë vetëm aparaturës dhe jo më aftësisë dhe eksperiencës së tij? Dhe ajo që për mua sot mbetet shumë e rëndësishme është përse u krijuan këto protokolle mjekimi dhe u përcaktuan kriteret për edukimin në vazhdim të mjekëve?

Ndaj është shumë e rëndësishme që të vendosen indikatorë kontrolli për mjekët në të gjitha institucionet shëndetësore, duke filluar nga parësori, specialistët e deri tek niveli terciar sa i përket edukimit në vazhdim. Nëse ky i fundit do të zbatohen atëherë zinxhiri i përcaktimit të diagnozës nuk do të këputet për të futur në mes si nyje lidhëse ekzaminimet imazherike siç është ekografia, skaneri dhe rezonanca.

Akreditimi, një domosdoshmëri


Nga: D.Sh.M Arjana Strakosha
Mjeke nefrologe, anëtare e njësisë së transplantit, të veshkave në Shqipëri.

arjana_strakoshaSistemi shëndetësor apo më saktë reforma në sistemin shëndetësor ka qenë dhe është edhe sot një ndër objektivat kryesorë të Qeverisë. Qëllimi i kësaj reforme është në fund të fundit efikasiteti në përmbushjen e nevojave shëndetësore të popullatës dhe dhënia e shërbimit të kualifikuar mjekësor individit në nevojë, kudo ku ai gjendet. Pikërisht për të arritur këto standarte duhet jo vetëm kompletimi i qendrave shëndetësore me pajisje mjekësore të domosdoshme për ekzaminim dhe trajtim të të sëmurit, por dhe kualifikime në vazhdim jo vetëm të mjekëve specialistë por dhe mjekut të familjes, i cili është i pari që prezantohet me pacientin.

Këtij qëllimi i shërbejnë konferencat e ndryshme mjekësore, në mënyrë që njohuritë e marra në auditoret e Universitetit të pasurohen me të dhënat e reja shkencore bashkëkohore. Problemet që ndeshen sot dhe që janë shtruar për zgjidhje janë pikërisht implementimi i protokolleve të ndjekjes së pacientit në të gjithë vendin, protokolle këto që përfshijnë jo vetem hapat që duhet të ndërmarrë mjeku në diagnostikim por dhe implementim i protokolleve të mjekimit, sipas protokolleve bashkëkohore botërore. Një ndër format e kontrollit të këtij kualifikimi janë dhe kreditet, të cilat në vetvete përfitohen në bazë të çertifikatave të pjesmarrjes në aktivitetet shkencore, gjatë të cilave shpalosen metoda të reja diagnostikimi dhe trajtimi. Për mendimin tim, hapa cilësore nga QKEV janë hedhur kohët e fundit dhe me organizimin e konferencave rajonale, ku mjekët e rretheve të ndryshme janë bërë protagonistë të paraqitjes së studimeve të tyre dhe konkluzioneve që kanë dalë prej tyre. Mendoj se sistemi i akreditimit është një risi në sistemin tonë shëndetësor, është një formë që jo vetëm nxit mjekët për të qenë të informuar mbi zhvillimet e reja në ekzaminim dhe trajtim, por dhe për tu dhënë mundësinë atyre ti vënë në përdorim kudo ku janë.

Kjo për mendimin tim ka qenë faza e parë e cila duhet të ndiqet me hapa të tjerë për të kontrolluar realisht që këto njohuri të marra aplikohen apo jo. Para disa vjetësh u hartuan protokollet kombëtare të diagnostikimit dhe trajtimit. Besoj se ka ardhur momenti për tu kontrolluar implementimi i tyre në të gjithë kapilarët e sistemit shëndetësor. Për të qenë më e saktë. Pse pacienti duhet të vijë në QSUT në stadin përfundimtar të sëmundjes? Kur është paraqitur për herë të parë tek mjeku i familjes a i janë dhënë të gjitha ekzaminimet në bazë të protokolleve përkatëse? A është sqaruar për llojin e sëmundjes dhe ecurinë e saj?. I mora si shembull këto pyetje për të dhënë mendimin tim se akreditimet janë të domosdoshme për të vlerësuar nivelin profesional të mjekëve, por më i rëndësishëm është kontrolli i aplikimit të këtyre njohurive, për të mos u ndeshur me gabime dhe neglizhenca të cilat jo vetëm rrezikojnë jetën e pacientit por risin dhe koston e trajtimit të tyre në gjendjen terminale që paraqiten në QSUT.

Sot në Botë rëndësi i është kushtuar depistimit të popullatës për të dedektuar sëmundjet kronike që në fazat e hershme. Tek ne akoma nuk kemi ndërgjegjësim të popullatës për kontrolle periodike për sëmundje të caktuara, por më e keqja është që shpesh herë referohen nga mjeku i familjes tek mjeku specialist në faza të avancuara të sëmundjes. Dhe ndoshta këto raste të bëjnë të dyshosh se dhe sistemi i krediteve është formal. Unë mendoj se akreditimi duhet të ndiqet dhe me kontrolle të implementimit të njohurive në punën e gjithsecilit.

Fiktiviteti ekziston, por është më mirë se asgjë


Nga: Prof. dr. Isuf Kalo, Endokrinolog.

Edukimi i vaisuf_kalozhdueshëm i mjekëve është domosdoshmëri, kjo për faktin e thjeshtë se shkenca mjekësore është dinamike. Njohuritë që merren në fakultetin e mjekësisë pas 5-10 vitesh pësojnë ndryshime thelbësore. Disa praktika ose koncepte zëvendësohen me të reja. Nevoja e Edukimit të Vazhdueshëm edhe pse ska qenë e strukturuar, është ndier nga mjekët si obligim. Zyrtarizimi dhe strukturimi i Qendrës së Edukimit është një hap i mirë në reformën shëndetësore.

Kur vjen puna tek matja e impaktit të saj, në çfarë shkalle ky tregues formal përputhet me ndikimin real në kompetencat profesionale, unë do të thosha se kjo është një fushë shumë e vështirë për ta konkretizuar sepse ndërhyn një numër i madh faktorësh, ku më vendimtari është vetë mjeku, shtysa e brendëshme e tij, prestigji, sedra e tij për të qënë i zoti. Sa e do ai profesionin e tij? Sa e ka ai shkallën e responsabilitetit? Po ti ketë këto, mendoj se nuk duhet fare qendra. Por si i bëhet me ato që si kanë? Dhe kjo të çon në krijimin e një instrumenti që qoftë edhe në mënyrë formale krijon disiplinën e angazhimit më tepër se sa rezultatin në impaktin profesional. A duhet të jemi kaq strikt? A kemi vërtet fakte për të thënë se ata që kanë marrë kredite janë profesionalisht më të zotë dhe me efektiv në shërbim të të sëmurëve se ata që i nuk i kanë marrë të gjitha kreditet? Pikëpyetje shtrohen në të dy krahët. Fiktiviteti ekziston.

Besoj, të gjithë e pranojmë që një pjesë e atyre që kanë marrë kredite i kanë marrë në mënyrë jo të drejtë. Kanë marrë thjeshtë kredite për kredite, kanë dashur çertifikatat dhe jo kualifikimin e tyre. Dhe ky është gjithë thelbi i problemit. U nis me mjekët si kredite, kërkohet gjithnjë e më më shumë të zbresim tek specialitetet, psh: Një kirurg edhe pse merr kreditet se vjen në një konferencë pediatrie, ai nuk merr asgjë të re në fushën e tij. Ndaj unë mendoj se duhet të jemi koshientë që kjo nuk është perfekte, por është shumë më e mirë se sa të mos ishte. Ideja ka qënë të bëjmë më cilësorë mjekët si individ dhe të bëjmë më cilësore institucionet. Në institucione ne e kemi më lehtë të masim standartet, por është më zor që të arrihen dhe zbatohen. Mjëkët e kanë më të lehtë të marrin pikët por është më vështirë arritja e edukimit real të tyre.

Me ngritjen e Qendrës së Edukimit në Vazhdim kemi fituar krijimin e një koshience, me anë të një mekanizmi të forcuar, dhe kjo është pika më e dobët. Edukimi i vazhdueshëm duhet të shkoj paralel me krijimin e kushteve për mjekët, në mënyrë që ata ta materializojnë atë. Me kushtet kam parasysh aksesin në internet, aksesin së Evidece Base Medicine e cila tek ne është jashtë zakonisht e shpërfillur. Mendoj se edukimi i vazhdueshëm saç është përgjegjësi e mjekëve po aq është edhe përgjegjësi e institucionit ku ata punojnë, i cili duhet të marr angazhimin për mbulimin e shpenzimeve të edukimit në vazhdim.

Së fundi, do bëja thirrje mos anashkalohet një fenomen që të gjithë e shohim dhe bëjmë sikur nuk e shohim. Në masën më të madhe trajnimi i mjekëve bëhet nga kongrese europiane, botërore të shoqatave përkatëse që ata shkojnë, në të cilën asistojnë kryesisht me asistencën e kompanive farmaceutike. A duhet lënë që kjo gjë të bëhet në mënyrë spontane, në mënyrë individuale nga çdo kompani? Apo mund të gjendet një mënyrë strukturimi që kompanive t’iu njihet kjo mirënjohje, por që përfitimin mos ta marrin gjithmonë 5 apo 6 persona që shkojnë çdo vit së bashku me gratë dhe kalamajtë, ndërkohë që masa tjetër e mjekëve është e përjashtuar nga kjo. Po flas për këtë imput i cili është një realitet, do jetë akoma, dhe nuk ka asgjë nëse bëhet brenda evitimit të konfliktit të interesave, ndaj nuk duhet lënë që të behet si një e mirë, si nder personal njëri apo tjetrit. Më tej ky material duhet të përçohet në mënyrë që risitë mos mbeten si pronë të individit por të shëndrrohen në vlera që përdoren nga mjekët si një e mirë publike.