Receta elektronike ruan mjekët nga gabimet në vendosjen e mjekimit.



img_3883

Që nga fillimi i muajit mars farmacitë nuk ekzekutojnë më receta të zakonshme por vetëm receta elektronike. Paicientët pajisen nga mjekët e qëndrave shëndetësore me kode të cilat në farmaci përkthehen në barna. Farmacistët thonë se procesi funksionon edhe pse pak ngadalë. Duke qënë një siuatë e re në komunkimin “mjek -pacient-farmacist” , hasen edhe vështirësi. Farmacistja Erisa Petro thotë për LGSH se deri më tani procesi ka qënë në vashdimësi shumë I rregullt por pak I ngadaltë

Ekzistojnë këto problematikat e fillimit , por gjithmonë edhe në bashkëpunim me mjekët i kemi zgjidhur. Për shembull, një sistem kompjuterik mund ti marrë edhe dy herë të njëtin medikament ose më shumë sasi doze në krahasim me sa është dhënë në diagnozën e pacientit, dhe për këto gjera që normalisht duhet një sy më profesionist, kemi bashkëpunuar edhe me mjekun. është një proces I ngaldaltë, derisa ti merret dora, por besoj se ne vijimësi do të jetë çdo gjë në rregull” – thotë farmacistja

Mjekja Bruna Shiroka në qëndrën Nr.3 thotë se e ndien vehten shumë të lehtësuar nga burokracitë e letrave që përshkrunte me dorë dhe se tani ka më shumë kohë për të vizituar pacientin.

Ky sistem po na krijon një komoditet edhe në drejtim të menaxhimit të kohës me pacinetin, pasi na mbetet shumë më tepër kohë për vizitën dhe problemet shëndetësore si dhe për ekzaminimet qe duhet t’i japim atij. E ndjejmë veten shumë të lehtësuar për pjesën burokratike” -shprehet Shiroka.

Aplikimi I recetës elektronike duket se ka krijuar edhe të tjera lehtësi. Sistemi nuk lejon që mjekët të gabojnë në vendosjen e mjekimit.

Në radhë të parë sistemi të krijon mundësinë të ruash veten, të ruash pacientin.Sistemi nuk ta jep mundësinë të gabosh në preparatet që përzgjedh për diagnozën që vendos, të jep mundësinë që ta rishikosh edhe një herë recetën dhe dozat e medikamenteve siç i ke përdorur. Nëse deri dje ke bërë një përafrim të barnave me diganozën që ke përshkruar, tani gjithshka është shkencore, është e përcaktuar në bazë të listës së diagnozave, ku për një diagnozë të caktuar nuk ke barna të tjerë perveç atyre të listë që mund t’i përdorësh” – thekson mjekja Bruna Shiroka

Pacientët duhet të kenë parasysh që në farmaci të paraqiten me kartën e shëndetit pasi pa këtë dokument receta elektronike bëhet e paekzekutueshme kur bëhet fjalë për medikamente të listës së barnave të rimbursueshme. Për 4 ditet e para të Marsit në Tiranë , sipas zyrës së shtypit në Minsitrinë e Shëndetësisë, janë lëshuar 3039 receta nderkohë që janë ekzekutuar vetëm 1462 të tilla.

Gjenerikët, nga kompani serioze.


Nga Prof. dr. Alketa Koroshi, Shërbimi i Nefrologjisë,QSUT.
Intervistoi: Sonila Mlloja Cemurati

alekta_koroshiSot në Botë barnat gjenerike janë në përdorim të gjerë. Psh, në SHBA, në çdo 10 receta, aktualisht 8 receta janë me barna gjenerikë. SHBA nuk janë vend i varfër që nuk kanë para për të blerë barnat patentë, por barnat xhenerikë i përdorin në masë për disa arsye:

E para, sepse barnat gjenerikë janë opsione të rëndësishme për t’i shërbyer të sëmurit në mënyrë adekuate. E dyta, pavarësisht se barnat gjenerikë janë kopje të barnave patentë, ato janë njësoj sikurse barnat patentë si përsa i përket dozës, sigurisë, fuqisë së veprimit, rrugës së administrimit, kualitetit dhe cilësisë së tyre të veprimit dhe karakteristikave të performancës dhe qëllimit përse përdoren këto barna. Në këtë sfond, mjekët dhe pacientët janë të interesuar që të përdoren këto barna dhe mendoj se në vendin tonë, këto barna duhet të zënë një vënd të rëndësishëm.

Sikurse ndodh në SHBA, ku ekziston një autoritet ndërkombëtar që bën kontrollin e imtësishëm të barnave, që është Food and Drug Administration (FDA), që bën filtrin e barnave që do të hidhen në qarkullim. Ata e konsiderojnë barin gjenerik se ka të njëjtin fuqi, të njëjtin pastërti, të njëjtin stabilitet dhe janë njëlloj të përdorura sikurse barnat patentë. Veçoria e tyre është se këto barna janë më të lira, sepse nuk janë hedhur për herë të parë në treg. Ato janë kopje të barnave fillestarë. Barnat xhenerike shkojnë deri në 80% më lirë se barnat patentë dhe ky është tregues shumë i mirë pasi gjithmonë duhet marrë raporti kosto- efektivitet. Theksoj se, barnat gjenerikë, nëse vijnë nga kompani serioze dhe janë të prodhuar brenda disa parametrave të caktuara, janë njëlloj efikase. Mjekët jo të gjithë e dinë këtë, ndaj edhe nuk i përshkruajnë gjerësisht.Po në Shqipëri sa garnaci kanë këto barna?

Kam lexuar që në vendet e Europës Juglindore, afërsisht 30% e barnave në qarkullim nuk kanë efikasitetin e duhur në drejtim të cilësisë së trajtimit të pacientit. Kjo vjen për faktin se shumë barna vijnë nga kompani jo serioze, të cilat në prodhimin e tyre kanë probleme që lidhen me cilësinë e barit, me efikasitetin e tyre, me përbërësit etj. Në prodhimin e një bari ka shumë rëndësi bieoekuivalenca e barit. Kjo ka të bëjë me efektin farmakokintetik të barit dhe me efektin farmakodinamik të barit. Pra si bari hyn në organizëm, si shpërndahet, sa efikase është etj. Pra duhet forcuar filtri për kontroll mjekësor.

Praktikisht këtu te ne ekziston një filtër që është Qendra e Kontrollit të Barnave. Kam mendimin se bën filtrimin e barnave vetëm nga ana burokratike, dmth nëse i kanë firmat e duhura, datat e skadencës, dokumentacionin shoqërues, etj, por nuk ka laboratorët përkatës dhe nuk bën studime klinike përkatëse që ky bar është i saktë për t’u përdorur nga ana mjeksore. Për mendimin tim duhet të ketë dy flitra. Një filtër të jetë ai i kontrollit të proçedurave të dokumentacionit ligjor shoqërues të barit dhe një organizëm tjetër që të verifikojë barin nga ana mjeksore, qoftë në ingredientët e tij bazë ashtu edhe në ata shtesë që përmban bari. N.q.se ne kemi vështirësi në seleksionimin e një bari kjo nuk do të thotë që ne nuk duhet të përdorim barnat gjenerikë. Duhet të shtohet filtri, por jo të mos përdoren barnat gjenerikë.

Gjenerikët, jo barna nga vende “parajsa” falsifikimi.


Nga: Prof. Assoc. Florian Toti, Shërbimi I Endokrinologjisë.
Intervistoi : Sonila Mlloja Cemurati.

florion_totiDebati i barnave gjenerike është nje debat i vjeter dhe aktual kudo në Botë. Edhe shumë vende të Evropës Perendimore dhe të shteteve të zhvilluara, kanë vështirësi në përshkrimin e medikamenteve dhe një frymë mosbesimi ndaj shumë gjenerikëve. Në Shqipwri, persa i takon gjenerikwve, ka edhe një problem tjetër: Shpesh atyre nuk ju duhet as vendi i origjinës, as vendi i prodhimit, ose kompanitë në BE nuk janë të lejuara të shpërndajnë medikamentet e tyre. Pavaresisht kësaj, nuk mund t’i fusim në një “thes” të gjithë. Ka edhe kompani e produkte mjaft cilësore që ndihmojnë në balancimin e tregut dhe ofrimin e alternativave më të lira për një pjesë të popullatës. Personalisht jam një nga “ata” mjekët e QSUT, që përshkruajnë jo vetëm barna patente por edhe gjenerikë. Megjithatë, secili ka preferencat e tij. Ajo që është më e rëndësishme të zbatohet GJITHMONË rregulli i parë në mjekësi: “Primum non nocere”- së pari mos dëmto, e me dëm, nënkuptohet edhe dëmi financiar.

Më lejoni të marrim një rast konkret. Nje pacient zbulohet me HTA. Mjeku i familjes bazuar në protokoll i fillon mjekimin me alternativën më të lirë të barit- alternativa e parë. Qëllon që ky medikament nuk e jep efektin e dëshiruar dhe pacienti duhet të rivizitohet, të marrw një ekuivalent të ngjashëm e kështu me radhë për muaj të tërë. A ka kuptim të flasim këtu për kosto/efikasitet? Shumë vende e kanë parë se kushton “më lirë” të kurosh me bar patentë, duke ulur sëmundshmërinë, invaliditetin dhe vdekshmërinë, sesa duke “kursyer” diçka sot, por duke e paguar shumë më shtrenjtë nesër. Ndaj personalisht jam që gjenerikët të përdoren, por nën një kontroll të rreptë dhe me origjinë të çertifikuar dhe jo nga të mundemi! E si për shumë produkte të tjera, nga institucionet shëndetësore duhet të ketë jo vetëm kontrolle, por edhe çmim dysheme, pra një produkt nën x çmim, nuk mund të regjistrohet në Shqipëri. Vetëm në këtë mënyrë mund të kemi një mjekësi dinjitoze, por edhe të besueshme.

Sa I takon kontrollit, në Shqipëri, për fat të keq, QKKB ende nuk ka marrë rolin e saj që të kontrollojë jo vetëm ambalazhimin por edhe përmbajtjen reale të sasisë së medikamentit në tabletë. Kur në shumë vende ka produkte të falsifikuara, imagjinoni se ç’mund të bëhet në vendin tonë! Personalisht di disa shembuj të falsifikimit të medikamenteve e deri të fijeve për matjen e glicemisë. Nga ana tjetër, edhe në ato raste kur është vërtetuar se bari është i falsifikuar, me përmbajtje më të ulët, ose edhe pa sasi minimale të barit të deklaruar (ajo që quhet edhe – placebo), unë nuk di ndonjë rast që një depo, person ose kompani, të jetë dënuar në mënyrë shembullore. Kjo lw vend për abuzim edhe në të ardhmen. Ndaj, duhet të shtohen kontrollet, sidomos ndaj kompanive të reja, produkteve me çmime shumë më poshtë se ekuivalentet e tjerë ose me origjinë nga vende që njihen si “parajsa” të falsifikimit.

Gjenerik apo patentë, duhet parë rast pas rasti.


Nga Prof. Dr.Edmond Kapedani, Shef i shërbimit të Kirurgjisë Vaskulare QSUT.
Intervistoi: Sonila Isaku.

edmond_kapedaniBarna gjenerikë apo patentë? Për mua personalisht, ka ilaçe të cilat detyrimisht duhet të jenë patentë, nga firma ku prodhohen. Ilaçet e tumoreve, është absolutisht e nevojshme të merren nga ajo firmë prodhuese që dominon tregun dhe shërbimeve botërore. Në qoftë se do ti shmangemi këtij parimi, atëherë ka edhe komercializëm, ka edhe pasiguri, ka firma fantazma të cilët nuk të japin garancinë e duhur.

Nuk mundet që ilaçi patentë që përdor unë në shërbimin tim, i cili vjen nga laboratorë të posaçëm, të jetë i njëjtë me “imitimet”, pasi ky ilaç që mora shembull është nga më të përdorurit në Evropë dhe Amerikë. Ndërkohë, imitime të këtij bari unë shoh që vijnë nga Turqia, India, dhe unë nuk mund të marr garanci për atë lloj ilaçi që as e kam parë me sy dhe as e kam lexuar nëpër libra.

Po marr një shembull, shumë mirë mjekohesh me “penicilinën kineze”. Pse? Sepse nuk ka më sekret në prodhimin e saj, penicilina është bërë industri masive dhe nuk është më sekret shtetëror industrial siç ishte në vitet ’60. Por, ka ilaçe të cilat janë shumë specifike për degë të veçanta të mjekësisë që je i detyruar të shkosh tek firma që i prodhon. Pra nuk mund të themi që nuk bën gjeneriku, apo nuk bën patenta. Ai që e thotë këtë bën gabim. Sa i takon preferencës për të përshkruar një bar patentë, them se kjo bëhet nga halli! Tensioni sot ka 20 ilaçe, por çdo bar ka veprimin specifik të tij, dikujt i jep efekt dhe dikujt jo.

Kemi raste që ilaçi më i shtrenjtë e bën efektin tamam, që kompenson 6 kokrra të tjera që mund të marrësh. Kjo të detyron ty si mjek që të japësh barin që duhet. Kur mjeku sheh te pacienti që tensioni nuk ka ndryshime për një kohë të gjatë me barnat që po përdoren, atëherë përshkruhet bari që jep efekt. Pra kjo varet nga profesionalizmi i mjekut, varet dhe nga ndërgjegjia e tij. Mjeku nuk duhet ta shohë ilaçin si karamele, por duhet ta shohë si helm dhe do të zgjedhë atë ilaç që pacientit i rikuperon gjwndjen dhe që ka sa më pak efekte anësore. Pra e thënë përmbledhtazi, është aftësia profesionale dhe përkushtimi i mjekut që merret me trajtimin e pacientit, që përcakton barin e nevojshëm për çdo rast.

Gjenerikët, të sigurtë dhe efektivë.


Nga: Prof.dr. Myftar Barbullushi, Shërbimi i Nefrologjisë, QSUT.
Intervistoi: Sonila Mlloja Cemurati

myftar_barbullushiMë vjen mirë që për herë të parë në Shqipëri, paska filluar dhe një betejë qytetarije mbi vendin e barnave gjenerike në mozaikun e industrisë farmaceutike, betejë kjo e kahershme në vendet e zhvilluara, e cila tashmë i konsideron këto barna si salvavita për Shërbimet Shëndetësore Kombëtare të këtyre vendeve. Qëndrimi im? Jo vetëm qëndrimi im, por edhe i çdo mjeku, duhet të mbështetet mbi evidenca dhe fakte dhe jo në perceptime apo interesa. Nëse 60- 80% e barnave të përshkruar në vendet e zhvilluara, sidomos këto vitet e fundit, janë gjenerike, konfirmohet kursi i politikave të këtyre vendeve, në drejtim të barnave gjenerike, kurs ky, që duhet të përshkojë të gjithë politikën tonë të barnave, edhe pse nuk duket të jetë e lehtë, pasi, me gjithë sigurinë, efikasitetin dhe përparësitë ekonomike që barnat ekuivalente ofrojnë, në vendin tonë ekziston akoma njw mosbesim ndaj tyre, e ushqyer natyrisht nga ata që i’u preket fitimi me futjen e barnave origjinare. Futja e barnave gjenerike si përzgjedhje e parë, kushtëzon farmaceutikën të ulë çmimet dhe kuotat në treg, farmacistët fitimet e tyre, ne mjeket bonuset, ndërsa ju tw shtypit titujt bombastikw mbi “rrezikun e shqiptarwve nga barnat gjenerike” a thua se amerikanwt apo europianwt qw i konsumojnw janë qytetarë të kategorisë së dytë, reagim ky që mbështetet edhe në mungesën e informacioneve mbi cilesinë dhe eficiencën e barnave bioekuivalente.

Sa i takon cilësisë, laboratoret e prodhimit dhe të kontrollit të barnave si dhe eksperiencat e vendeve të zhvilluara, pjesë e realitetit të barnave gjenerike mbi të cilin na takon edhe ne të jemi pjesw, emetojnë argumente të pakundërshtueshme mbi efektivitetin dhe sigurinë e kësaj klase barnash. Por mbi të gjitha, i pakundërshtueshëm dhe vendimtar është opinioni i FDA karshi barnave gjenerike, shprehur e zeza mbi të bardhë, në maj të këtij viti: Barnat gjenerike janë të sigurtë dhe efektivë.

Por, duhet theksuar se tregu farmaceutik është një nga tregjet që kërkon një trajtim realisht të veçantë. Ai kërkon liri, frymëmarrje dhe në të njëjtën kohë, kontroll absolut, pasi në mungesë të këtyre elementwve, ai kthehet nga i dobishëm në toksik, nga vlerë, jo në antivlerë, por në dëm, nga shëndet në vdekje! Në këtë kuadër, liria e barnave ekuivalente duhet dhe është shoqëruar me nje kontroll të rreptë per shmangjen e abuzimeve, të cilat janë një rrezik konstant, jo thjesht për barnat gjenerike apo patentë, por, për të gjitha fushat e zbulimit dhe shitjes së barnave në të gjithë Botën. Në erën e re të barnave, sidomos atyre gjenerike, përfitimi në ekonomi që ato ofrojnë, nën ombrellën e një cilësie dhe sigurie tashmë të padiskutueshme, duhet shoqëruar me një kuadwr garantues ligjor, konform standarteve europiane.